Risk değerlendirmesi: nereden başlanır, kim yapar, ne zaman yenilenir?

Risk değerlendirmesi, 6331 sayılı Kanun'un işverene yüklediği temel yükümlülüklerden biridir. Ama asıl değeri yasal bir zorunluluk olmasında değil, işyerinde neyin ters gidebileceğini önceden görmemizi sağlamasında. İyi yapılmış bir değerlendirme, sahada gerçekten uygulanan önlemlere dönüşür.

Ekibi kurun

Risk değerlendirmesi tek bir kişinin masa başında hazırladığı bir rapor olmamalı. Yönetmelik, değerlendirmeyi bir ekip olarak yapmayı öngörür. Ekipte genellikle şu kişiler yer alır:

• İşveren veya işveren vekili
• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi
• Çalışan temsilcisi
• Destek elemanları
• İşyerindeki tehlikeleri ve riskleri bilen çalışanlar

Sahadaki çalışanın bilgisi burada belirleyicidir. Bir makinenin hangi durumda tutukluk yaptığını, bir rampanın kışın neden kaygan olduğunu en iyi o işi her gün yapan bilir.

Tehlikeyi ve riski ayırın

Tehlike, zarar verme potansiyeli olan her şeydir: hareketli makine parçası, açık bir kenar, kimyasal bir madde. Risk ise bu tehlikenin zarara dönüşme olasılığı ile zararın büyüklüğünün birleşimidir. Aynı forklift, yaya yollarının ayrıldığı bir depoda düşük risk, ayrılmadığı bir depoda yüksek risk oluşturabilir.

Bir yöntem seçin ve tutarlı kullanın

Yönetmelik belirli bir yöntemi zorunlu tutmaz. Sahada en sık kullanılanlar şunlardır:

Yöntem	Nasıl çalışır	Ne zaman uygun
L tipi (5x5) matris	Olasılık ile şiddet çarpılır	Küçük ve orta ölçekli işyerleri, hızlı önceliklendirme
Fine-Kinney	Olasılık, frekans ve şiddet çarpılır	Maruziyet sıklığının önemli olduğu işler
Hata türü ve etkileri analizi (FMEA)	Her olası hata ve etkisi ayrı ayrı puanlanır	Süreç ve ekipman ağırlıklı tesisler

Hangi yöntemi seçerseniz seçin, puanlamayı herkesin aynı şekilde anladığından emin olun. Ölçeğin sınırları belirsizse aynı riske iki farklı kişi çok farklı puanlar verir.

Önlemleri hiyerarşiye göre planlayın

Önlem planlarken önce tehlikeyi ortadan kaldırmayı, sonra daha az tehlikeli olanla değiştirmeyi, ardından mühendislik ve idari önlemleri düşünün. Kişisel koruyucu donanım en son basamaktır. Her önlem için bir sorumlu ve bir tarih belirlenmezse plan kâğıt üzerinde kalır.

Ne zaman yenilenir?

Yönetmeliğe göre risk değerlendirmesi, işyerinin tehlike sınıfına göre en geç şu sürelerde yenilenir:

• Çok tehlikeli işyerlerinde 2 yılda
• Tehlikeli işyerlerinde 4 yılda
• Az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda

Bu süreler bir üst sınırdır. İşyeri taşındığında, yeni bir makine veya kimyasal devreye girdiğinde, bir iş kazası, meslek hastalığı ya da ramak kala olay yaşandığında değerlendirme süre dolmadan gözden geçirilmelidir.

Kısa kontrol listesi

1. Ekip belirlendi ve çalışanlar sürece dahil edildi mi?
2. Tüm bölümler, vardiyalar ve iş türleri kapsandı mı?
3. Her risk için bir önlem, sorumlu ve tarih var mı?
4. Sonuçlar çalışanlara anlatıldı mı?
5. Bir sonraki gözden geçirme tarihi takvime yazıldı mı?